Slakkenbestrijding met metaldehyde: effectiviteit, gevaren en alternatieven voor landbouwprofessionals.

Naaktslakken vormen een ware plaag voor landbouwers en veroorzaken aanzienlijke verliezen in de graan- en groenteteelt.

Metaldehyde, een veelgebruikt chemisch molluscicide, biedt een doeltreffende oplossing om deze plaagdieren te bestrijden.

Toch zorgen de milieu-impact en de toenemende regelgeving ervoor dat steeds meer landbouwers op zoek gaan naar duurzamere alternatieven.

In dit artikel worden de effectiviteit van metaldehyde, de risico’s voor landbouwbedrijven en de mogelijke vervangingsstrategieën besproken.

Metaldehyde: een veelgebruikt middel tegen slakken in de landbouw

Metaldehyde is een chemisch molluscicide dat op grote schaal in de landbouw wordt gebruikt om slakkenplagen te bestrijden.

Dit middel wordt bijzonder gewaardeerd in intensieve teelten (zoals granen en koolzaad), evenals in de professionele groente- en tuinbouw.

De snelle werking en eenvoudige toepassing maken het tot een voorkeurskeuze voor landbouwers die hun gewassen willen beschermen tegen lastig te beheersen plagen.

Historisch gebruik in de landbouw

Al tientallen jaren geldt metaldehyde als een essentieel hulpmiddel bij het bestrijden van slakken, met name in Europa en Noord-Amerika.

Landbouwers gebruiken het vanwege het vermogen om slakkenpopulaties snel terug te dringen, waardoor aanzienlijke oogstverliezen in gevoelige gewassen zoals bladgroenten of granen kunnen worden voorkomen.

Deze brede toepassing wordt verklaard door de lage productiekosten en de bewezen doeltreffendheid van het middel.

Werkingsmechanisme op slakken en bewezen effectiviteit

Metaldehyde werkt door slakken na opname uit te drogen, wat binnen enkele uren tot hun dood leidt.

Toegepast in de vorm van korrels laat het zich gemakkelijk verspreiden over grote landbouwpercelen.

Het middel is optimaal werkzaam bij gematigde vochtigheid en de snelle werking is aangetoond in talrijke agronomische studies.

Dankzij zijn vermogen om op grote schaal te werken, is het een waardevolle bondgenoot bij de bescherming van gewassen tegen plaagsoorten uit de klasse der gastropoden.

Toch roept het intensieve gebruik van metaldehyde groeiende zorgen op over milieu-impact en duurzaamheid.

Effectiviteit van metaldehyde op landbouwbedrijven

Optimalisatie van opbrengsten

Metaldehyde speelt een belangrijke rol bij het optimaliseren van landbouwopbrengsten door effectief de schade van naaktslakken te beperken.

Deze plagen kunnen jonge zaailingen snel vernietigen en de ontwikkeling van gewassen aantasten – vooral in graanvelden, koolzaad en hoogrenderende groenteteelten.

Door slakkenpopulaties te reduceren, beschermt metaldehyde niet alleen de gewassen, maar ook de investeringen van landbouwers. Dit leidt tot een betere oogstkwaliteit en minimaliseert verliezen.

Regelmatige toepassing van metaldehyde helpt bij het behouden van optimale productieomstandigheden en draagt bij aan de rendabiliteit van landbouwbedrijven.

Onderzoek naar effectiviteit in de landbouw

Talrijke studies in praktijksituaties hebben de doeltreffendheid van metaldehyde bevestigd.

Zo heeft het gebruik van metaldehyde in grootschalige teelten zoals granen en koolzaad geleid tot een aanzienlijke vermindering van slakkenschade, die zonder behandeling tot 40% van het gewas kan aantasten.

In de tuinbouw, met name bij wortelgewassen zoals wortelen en aardappelen, tonen proeven aan dat percelen behandeld met metaldehyde een hogere opbrengst hebben dan onbehandelde.

Deze studies benadrukken het vermogen van het product om snel en gericht te werken, zelfs op grote oppervlakten.

Toepassingsvoorwaarden in de landbouw

Voor een maximale effectiviteit van metaldehyde is het belangrijk om bepaalde voorwaarden op landbouwbedrijven in acht te nemen.

Het tijdstip van toepassing is cruciaal: het wordt aanbevolen om de velden ’s avonds of na regen te behandelen, wanneer slakken actief zijn.

Wat de dosering betreft, wordt een hoeveelheid van 3–5 kg/ha aangeraden, afhankelijk van de ernst van de aantasting.

Weersomstandigheden spelen ook een belangrijke rol: gematigde vochtigheid bevordert de werking van het product, terwijl overvloedige regen de effectiviteit kan verminderen door de korrels te verdunnen.

Het type bodem beïnvloedt ook de werking: zware, kleirijke bodems houden meer vocht vast, wat de duur van de werking kan verlengen. Landbouwers moeten hun aanpak dus aanpassen aan de lokale omstandigheden om het maximale uit de behandeling te halen.

Het molecuul van metaldehyde.

De gevaren van het gebruik van blauwe korrels

Het gebruik van blauwe korrels tegen naaktslakken, vooral die met metaldehyde, roept verschillende milieugerelateerde en gezondheidsgerelateerde zorgen op.

Hoewel ze effectief zijn tegen naaktslakken, heeft hun impact op de biodiversiteit, de menselijke gezondheid en die van dieren geleid tot beperkingen en een groeiende zoektocht naar alternatieve oplossingen.

Voor het milieu

Impact van metaldehydekorrels op de biodiversiteit

Metaldehyde, als chemisch bestrijdingsmiddel, heeft schadelijke effecten op veel niet-doelorganismen in de tuin, wat de biodiversiteit verstoort.

Hier zijn de belangrijkste risico’s:

• Vogels en kleine zoogdieren: Vogels, egels en andere wilde dieren kunnen rechtstreeks de korrels eten of vergiftigde naaktslakken opeten, met het risico op vergiftiging. Egels zijn bijzonder kwetsbaar omdat ze vaak naaktslakken en slakken eten in tuinen, waardoor hun voedselketen extra gevaar loopt.
• Nuttige tuinfauna: Naast naaktslakken kunnen de korrels ook andere nuttige dieren in de tuin treffen, zoals bepaalde insecten, regenwormen en kevers. Deze organismen spelen een essentiële rol bij het reguleren van plagen en het verbeteren van de bodemkwaliteit.

Vervuiling van bodem en water

• Bodem: Metaldehyde breekt snel af, maar de resten kunnen de samenstelling van de bodem beïnvloeden, vooral in gebieden met intensieve teelt. Op de lange termijn kan dit de natuurlijke vruchtbaarheid van de bodem aantasten door het verstoren van het voedingsstoffen-evenwicht.
• Water: Een van de belangrijkste zorgen over het gebruik van metaldehydekorrels is de vervuiling van oppervlaktewater en grondwater. Bij regen kunnen de korrels oplossen en in waterlopen spoelen of in het grondwater sijpelen. Metaldehyde is moeilijk te verwijderen met conventionele waterbehandelingen, wat het risico op drinkwaterverontreiniging verhoogt.

Voor mensen en dieren

Giftigheid van metaldehyde voor huisdieren

Huisdieren, vooral honden en katten, zijn bijzonder kwetsbaar voor accidentele inname van korrels tegen naaktslakken.

De korrels, die vaak gearomatiseerd zijn om naaktslakken aan te trekken, kunnen ook huisdieren aantrekken die ze uit nieuwsgierigheid of gulzigheid inslikken.

• Vergiftigingssymptomen: Tekenen van metaldehydevergiftiging bij dieren zijn onder andere braken, toevallen, hyperthermie, overmatige speekselvorming, en in ernstige gevallen de dood. Snelle veterinaire tussenkomst is nodig bij inname.
• Lage giftige dosis: Een kleine dosis metaldehyde kan al voldoende zijn om een hond of kat te vergiftigen, vooral bij kleinere rassen. Dit maakt het product bijzonder gevaarlijk in huishoudens met huisdieren.

Risico’s voor jonge kinderen

Blauwe korrels die op de bodem van tuinen worden verspreid, vormen ook een risico voor kinderen die buiten spelen. De kleurrijke en korrelige uitstraling kan kinderen aantrekken, die ze dan kunnen aanraken of per ongeluk inslikken.

• Symptomen bij kinderen: De symptomen van metaldehydevergiftiging bij kinderen zijn vergelijkbaar met die bij dieren, met ernstige neurologische effecten, braken en bewustzijnsstoornissen.
• Noodzakelijke voorzorgsmaatregelen: Het is aan te raden om gesloten verspreidingssystemen te gebruiken of volledig af te zien van metaldehyde in omgevingen waar kinderen spelen.

Regelgeving

Verboden of beperkingen op het gebruik van metaldehyde

Vanwege de risico’s die samenhangen met het gebruik van metaldehyde hebben veel nationale en internationale autoriteiten maatregelen genomen om het gebruik ervan te beperken of te verbieden.

• Frankrijk: Sinds januari 2020 heeft Frankrijk de verkoop en het gebruik van metaldehydekorrels voor particulieren verboden, vanwege hun impact op het milieu en de risico’s voor de menselijke en dierlijke gezondheid. Deze beslissing is het resultaat van jarenlange bezorgdheid over watervervuiling en vergiftiging van huisdieren.
• Europese Unie: De Europese Commissie heeft ook maatregelen genomen door bepaalde toepassingen van metaldehyde in de EU te verbieden, en alternatieve oplossingen te promoten, zoals korrels op basis van ijzerfosfaat.
• Andere landen: Metaldehyde is onderhevig aan uiteenlopende regelgeving afhankelijk van het land. Sommige landen hebben beperkingen opgelegd op de hoeveelheid metaldehyde die in producten mag worden gebruikt, terwijl andere, zoals het Verenigd Koninkrijk, de veiligheidsrichtlijnen voor het gebruik ervan hebben aangescherpt.

Wat betreft naaktslakkenkorrels op basis van ijzerfosfaat

Over het algemeen zijn naaktslakkenkorrels op basis van ijzerfosfaat veel veiliger dan die op basis van metaldehyde.

Toch, zoals bij elk nieuw product dat recent op de markt is geïntroduceerd (begin jaren 2000 is nog steeds recent), moet er mogelijk nog een voorzorgsbeginsel in overweging worden genomen.

Zijn er risico’s, onontdekte gevolgen?

Het risico van ijzerfosfaatkorrels voor huisdieren

Tijdens mijn onderzoek naar dit onderwerp stuitte ik op dit artikel: ijzervergiftiging bij huisdieren.

Een citaat uit het artikel: “In totaal werden 518 oproepen geregistreerd (416 voor honden en 102 voor katten), waarvan 163 (149 voor honden en 14 voor katten) als waarschijnlijke vergiftiging werden beschouwd. De belangrijkste toxische bron is het anti-naaktslakmiddel op basis van ijzerfosfaat, dat goed is voor 50% van de oproepen (waarvan 28% waarschijnlijke gevallen zijn). Dit product is dus gevaarlijker dan vaak op het etiket wordt aangegeven (veelvoorkomende vermeldingen als ‘veilig voor huisdieren’ of ‘huisdiervriendelijk’).” Einde citaat.

Ik denk niet dat daar nog iets aan hoeft te worden toegevoegd.

Als dit geldt voor huisdieren, is het zeer waarschijnlijk dat ook andere dieren en insecten in de tuin (egels?) getroffen worden.

Op weg naar een duurzamere en verantwoordelijkere landbouw: toekomstige regelgeving

Regelgevingstrends

Wereldwijd evolueren wetten snel om het gebruik van chemische en schadelijke stoffen zoals metaldehyde in de landbouw te beperken of zelfs te verbieden.

Als reactie op de toenemende bezorgdheid over de milieu- en gezondheidsimpact van dit type molluscicide, hebben verschillende landen, met name in Europa, al strikte beperkingen opgelegd aan het gebruik ervan.

Zo heeft de Europese Unie de geleidelijke afschaffing van het gebruik van metaldehyde aangekondigd, met een volledig verbod in sommige lidstaten binnen de komende jaren.

Deze beslissingen zijn gebaseerd op studies die aantonen dat deze stof langdurig in het milieu aanwezig blijft, met name door haar vermogen om grondwater en oppervlaktewater te verontreinigen, evenals haar impact op niet-doelorganismen.

In het kader van duurzaam landbouwbeleid en wereldwijde milieudoelstellingen (zoals de Akkoorden van Parijs), zet de druk om milieuvriendelijkere praktijken aan te nemen veel regeringen ertoe aan alternatieven voor metaldehyde te stimuleren, zoals biopesticiden en biologische bestrijding.

De overgang naar duurzamere oplossingen is in sommige landen al goed op gang gekomen, terwijl andere hun beleid blijven evalueren op basis van milieustudies.

Het belang van milieucertificering

Voor landbouwbedrijven gaat de naleving van milieuregels verder dan alleen het toepassen van de geldende wetgeving.

Milieucertificering, zowel nationaal als internationaal, wordt een steeds belangrijker criterium om toegang te krijgen tot markten, vooral die met een hoge toegevoegde waarde.

Labels zoals biologische landbouw, Global GAP of het HVE-label (Haute Valeur Environnementale – Hoge Milieukwaliteit) in Frankrijk vereisen een strikt beheer van het gebruik van chemische inputstoffen zoals metaldehyde.

Het naleven van deze regels garandeert niet alleen wettelijke conformiteit, maar versterkt ook het imago van het landbouwbedrijf bij consumenten en distributeurs.

Een verantwoordelijker beheer van pesticiden, inclusief het verminderen van het gebruik van producten zoals metaldehyde, wordt een concurrentievoordeel.

Gecertificeerde bedrijven ontvangen vaak een meerprijs voor hun producten en genieten van een grotere zekerheid wat betreft distributie op internationale markten.

Tegelijkertijd geven eindklanten, die steeds meer letten op de milieu-impact van de producten die ze consumeren, de voorkeur aan producenten die zich inzetten voor duurzame processen.

In die zin beschermen boeren die hun praktijken op deze regelgevende evoluties afstemmen niet alleen hun bedrijf, maar versterken zij ook hun positie op een landbouwmarkt die steeds meer gericht is op duurzaamheid en milieubewuste verantwoordelijkheid.

Ik hoop dat je dit artikel interessant vond en dat het je nieuwe hulpmiddelen heeft gegeven om met meer vrijheid en autonomie in de tuin te werken, met een beter begrip van wat je doet en waarom je het doet.

Tot binnenkort,

Robin.

(Voor wie geïnteresseerd is in dit soort inhoud: aarzel niet om je in te schrijven voor mijn nieuwsbrief – laat je e-mailadres achter voor een van de bonussen die op de blog worden aangeboden –, ik zeg vaak dat 80% van mijn werk in de moestuin daar te vinden is. Verborgen onder het wateroppervlak, net als een ijsberg 😅)

Wetenschappelijke referenties

• Review van het molluscicide metaldehyde in het milieu

Gerelateerde artikelen:

• De natuurlijke vijanden van naaktslakken
• Planten die naaktslakken afstoten
• Test en vergelijking van 30 natuurlijke anti-naaktslakmiddelen
• Biologische korrels tegen naaktslakken: werken ze echt?
• Blauwe korrels tegen naaktslakken
• Het anti-naaktslakkennet